Kaçak akım rölesi veya sigorta sürekli atıyorsa ne yapılır?
Kaçak akım rölesi veya otomatik sigorta tekrar atıyorsa korumayı zorlayıp devre dışı bırakmayın; duman, yanık kokusu, su teması ya da çarpılma varsa enerjiden uzaklaşıp 112’yi arayın, aksi durumda yalnız güvenle erişilebilen taşınabilir cihazları prizden çıkarın, devreyi kapalı tutun ve yetkili elektrikçiye ölçüm yaptırın.
Artık akım, aşırı akım ve birleşik koruma farklı arızalara tepki verir.
Koruma elemanı bantlanmaz, köprülenmez ve daha yüksek değerle rastgele değiştirilmez.
Can ve yangın riskinde 112; ortak şebeke arızasında 186 kullanılır.
Önce bilinmesi gerekenler
- Kaçak akım rölesi, otomatik sigorta ve RCBO aynı arıza göstergesi değildir; önce hangi elemanın açtığı belirlenir.
- Duman, yanık kokusu, ısınma, su teması veya çarpılma varsa teşhis yapılmaz; uzaklaşılır ve 112 aranır.
- Kullanıcı pano kapağını açmaz, iletkene dokunmaz ve korumayı tekrar tekrar kaldırmaz.
- Tek bir taşınabilir cihazla tekrarlayan açmada cihaz kullanılmaz; sabit tesisat arızasında yetkili elektrikçi ölçümü gerekir.
- Sokak veya bina genelindeki ortak etki 186/EDAŞ kaydıdır; yalnız bir bağımsız bölümdeki sorun çoğunlukla iç tesisat incelemesi gerektirir.
- Test düğmesi faydalı bir işlev kontrolüdür ancak yalıtım, topraklama ve gerçek açma performansının tam testi değildir.
Önce hangi korumanın açtığını ayırın
RCD veya RCCB olarak işaretlenen kaçak akım koruma cihazı, faz iletkeninden giden akımla geri dönen akım arasındaki farkı izler. Bir bölüm akım toprağa veya istenmeyen başka bir yola kaçıyorsa açabilir; klasik RCCB aşırı yük ve kısa devre korumasının yerine geçmez. MCB olarak işaretlenen otomatik sigorta ise devrenin taşıyabileceğinden fazla akım veya kısa devre durumunda açar. RCBO, artık akım ile aşırı akım korumasını aynı gövdede birleştirir.
Kullanıcının görevi pano kapağını açmak değil, dışarıdan görülebilen kolun ve etiketin hangisi olduğunu not etmektir. Üzerindeki 30 mA, 40 A, Tip A, Tip AC, kutup sayısı veya eğri işaretleri birbirinin yerine geçmez. Schneider Electric’in IEC 61008 teknik referansı da artık akım hassasiyeti, anma akımı, kutup ve koruma sınıfını ayrı seçim alanları olarak gösterir.
- RCD/RCCB: artık akım koruması; klasik tip aşırı yükü tek başına sınırlandırmaz.
- MCB: aşırı yük ve kısa devre koruması; kaçak akım korumasının yerine geçmez.
- RCBO: iki işlevi tek cihazda birleştirir.
- Ana şalter veya sayaç önü koruması: kullanıcı müdahalesine açık olmayabilir; mühürlü bölüme dokunulmaz.
İlk iki dakikada güvenlik sınırını belirleyin
Duman, yanık kokusu, kıvılcım, erime, belirgin ısınma, su basması, ıslak pano veya elektrik çarpması varsa korumayı kaldırmayı denemeyin. Panoya ve ıslak yüzeylere yaklaşmadan insanları güvenli alana çıkarın; yangın, yaralanma veya devam eden temas riskinde 112’yi arayın. AFAD sabit elektrik tesisatlarının düzenli kontrolünü yangın önleme tedbirleri arasında sayar.
Acil belirti yoksa yalnız kuru, hasarsız ve güvenle erişilen taşınabilir cihazlar prizden çıkarılabilir. Sabit ankastre cihaz, kombi, pompa, klima, şofben, güneş inverteri veya pano içi bağlantıya kullanıcı müdahale etmemelidir. Korumayı tekrar tekrar kaldırmak, arızalı devreyi ısıtabilir ve kanıtı belirsizleştirebilir.
Belirtiyi devre ve zaman ilişkisiyle kaydedin
Açmanın ne zaman gerçekleştiği arıza aramasını daraltır: belirli cihaz fişe takılınca tekrarlıyorsa cihaz ve kablosu; yağmur veya yoğun nemde oluşuyorsa dış ortam hattı, bağlantı kutusu veya izolasyon; bütün yükler kapalıyken sürüyorsa sabit tesisat, nötr–toprak teması, pano bağlantısı veya koruma elemanı incelenir. Bu örnekler kesin teşhis değil, elektrikçinin ölçüm sırasını belirleyen kayıtlardır.
Elektrik geri geldiğinde açma görülmesi tek başına dağıtım şirketi kusuru anlamına gelmez. Aynı binanın ortak alanı, komşu bağımsız bölümler veya sokak da etkileniyorsa 186 kaydı açın. Yalnız sizin kullanım yeriniz etkileniyorsa önce iç tesisat ve bağlı yükler yetkili elektrikçi tarafından kontrol edilmelidir.
- Saat, hava koşulu ve açmadan hemen önce çalışan cihazları not edin.
- Pano kapağını açmadan koruma etiketinin fotoğrafını çekin.
- Sorunun tek devre, tüm daire, ortak alan veya sokak çapında olup olmadığını kaydedin.
- Aynı cihaz başka prizde denenerek risk çoğaltılmaz; arızalı olduğundan şüphelenilen cihaz kullanılmaz.
Elektrikçiden sonucu kanıtlayan ölçüm ve rapor isteyin
Yetkili elektrikçi önce devreleri güvenli biçimde ayırır; arızaya göre yalıtım direnci, koruma iletkeni sürekliliği, nötr–toprak ayrımı, bağlantı sıkılığı, yük akımı ve kısa devre koşullarını değerlendirir. RCD için uygun test cihazıyla açma akımı ve açma zamanı kontrolü yapılabilir. Sadece elemanı değiştirip neden kaydı bırakmamak, gizli kablo veya cihaz arızasını çözmeyebilir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının mevzuat dizini elektrik piyasası ve tesis güvenliği düzenlemelerine erişim sağlar. Projeye göre seçilen korumanın anma akımı, artık akım hassasiyeti, tipi, kutup sayısı ve diğer korumalarla seçiciliği birlikte doğrulanmalıdır. Daha yüksek amperli MCB takmak, RCD’yi köprülemek, koruma iletkenini sökmek veya nötr ile toprağı birleştirmek kabul edilebilir onarım değildir.
Ücret, sorumluluk ve yeniden enerjilendirmeyi yazılı yönetin
İç tesisat arıza tespiti ve onarımı için ülke çapında tek düzenlenmiş sabit servis ücreti yoktur. Ölçüm, işçilik, değişecek parça, vergi ve tekrar testini ayrı gösteren yazılı teklif alın. Kiracıysanız acil güvenlik müdahalesini geciktirmeden arızanın sabit tesisat mı yoksa kişisel cihaz mı olduğunu raporla belgeleyin ve mülk sahibiyle sorumluluk paylaşımını sözleşme ve mevzuata göre çözün.
Şebeke tarafındaki ortak arıza dağıtım şirketinin alanıdır; EPDK tüketici sayfasından yetkili şirket ve başvuru kanalı doğrulanabilir. İç tesisat onarımını 186 ekibinden beklemeyin. Devre ancak arıza giderildikten, koruma düzeni ölçümle doğrulandıktan ve değiştirilen parçalar kayıt altına alındıktan sonra kontrollü biçimde yeniden enerjilendirilmelidir.
Hızlı karar tablosu
Belirtiye göre karar tablosu
| Belirti | Kullanıcının güvenli adımı | Yetkili yol |
|---|---|---|
| Duman, yanık kokusu, kıvılcım veya çarpılma | Panoya yaklaşmayın, tahliye edin | 112; ardından yetkili elektrikçi |
| Su basması veya ıslak pano | Dokunmayın ve enerjilendirmeyin | 112 gerekiyorsa acil ekip; sonra yetkili elektrikçi |
| Tek cihaz bağlanınca açıyor | Cihazı kullanmayın, tekrar denemeyin | Cihaz servisi ve gerekirse elektrikçi |
| Yağmur veya nemde açıyor | İlgili devreyi kapalı bırakın | Dış ortam tesisatı ve yalıtım ölçümü |
| Tüm taşınabilir yükler ayrıyken açıyor | Korumayı zorlamayın | Sabit tesisat ve pano ölçümü |
| Bina veya sokak da enerjisiz | Ortak etkiyi doğrulayın | 186 ve yetkili EDAŞ |
| Yalnız sizin daireniz etkileniyor | İç devreyi kapalı tutun | Yetkili elektrikçi |
| Test düğmesi çalışmıyor | Cihazı güvenli kabul etmeyin | Koruma ve tesisat testi |
Tablo teşhis koymaz. Enerjili bölüme erişim, pano içi devre ayırma, ölçüm, parça seçimi ve yeniden enerjilendirme yetkili elektrikçinin işidir.
Hazırlık dosyası
Saklanması gereken kayıt ve belgeler
- 01Açmanın tarih ve saati
- 02Duman, koku, ısınma, su veya çarpılma belirtisi
- 03Açmadan hemen önce çalışan cihaz ve devreler
- 04Tek bağımsız bölüm, bina veya sokak etki bilgisi
- 05Pano açılmadan çekilmiş RCD/RCCB, MCB veya RCBO etiket fotoğrafı
- 06Hava, yağmur ve nem koşulu
- 07Varsa 112 veya 186 kayıt numarası
- 08Yalıtım direnci ve koruma iletkeni ölçüm sonuçları
- 09Nötr–toprak hatası ve bağlantı kontrolü
- 10RCD açma akımı/zamanı test sonucu
- 11Değiştirilen elemanın tip, hassasiyet, anma akımı ve kutup bilgisi
- 12Onarım sonrası test ve kontrollü enerjilendirme kaydı
- 13Ölçüm, parça ve işçiliği ayıran yazılı teklif/fatura
Zaman sıralı hareket planı
Ne zaman ne yapılmalı?
- Acil belirtiyi ayırın
Duman, su, ısı veya çarpılmada yaklaşmayın; güvenli alana geçip 112’yi arayın.
- Korumayı kapalı bırakın
Tekrar tekrar kaldırmayın; yalnız güvenli taşınabilir yükleri ayırıp belirtileri kaydedin.
- Doğru yetkiliye yönelin
Tek tesisatta elektrikçi; bina veya sokak genelinde ortak etkide 186/EDAŞ kaydı.
- Ölçüm sonuçlarını alın
Yalıtım, koruma iletkeni, nötr–toprak ayrımı, yük ve RCD performansını raporlatın.
- Kontrollü enerji verin
Kök neden giderilmiş, koruma seçimi doğrulanmış ve test kaydı tamamlanmış olmalıdır.
İzlenecek yol
Adım adım ne yapılmalı?
- 01
Duman, yanık kokusu, kıvılcım, aşırı ısınma, su teması veya elektrik çarpması olup olmadığını uzaktan değerlendirin; bunlardan biri varsa panoya yaklaşmadan güvenli alana geçin ve 112’yi arayın.
- 02
Acil belirti yoksa koruma elemanını tekrar tekrar kaldırmayın, bantlamayın veya köprülemeyin; açan elemanın üzerindeki RCD/RCCB, MCB ya da RCBO bilgisini pano kapağını açmadan not edin.
- 03
Yalnız kuru, hasarsız ve güvenle erişilebilir taşınabilir cihazları prizden çıkarın; sabit cihaz, pano içi bağlantı, nötr veya toprak iletkenine dokunmayın.
- 04
Sorun yalnız bir daire veya iş yerindeyse yetkili elektrikçiden devre ayırma, yalıtım direnci, koruma iletkeni, nötr–toprak hatası, yük ve RCD açma zamanı ölçümlerini içeren yazılı kontrol isteyin.
- 05
Sokak, bina veya birden çok bağımsız bölüm aynı anda etkileniyorsa 186 üzerinden yetkili dağıtım şirketinde şebeke kaydı açın; iç tesisat onarımını EDAŞ’tan beklemeyin.
- 06
Arıza nedeni giderilip koruma düzeni ölçümle doğrulanmadan devreyi yeniden kullanmayın; değiştirilen elemanın tipi, hassasiyeti, kutup sayısı ve anma akımı proje ile yük hesabına uygun olmalıdır.
Birincil kaynaklar
Bilgiyi resmî sayfadan doğrulayın
Kısa yanıtlar
Sık sorulan sorular
Kaçak akım rölesi ile otomatik sigorta aynı şey mi?
Hayır. RCD/RCCB fazdan çıkan ve dönen akım arasındaki farkı izleyerek artık akımda açar; MCB aşırı yük ve kısa devreye karşı açar. RCBO bu iki işlevi tek cihazda birleştirir. Üzerindeki işaret okunmadan hangi korumanın açtığı varsayılmamalıdır.
Bütün cihazları çıkardığım hâlde kaçak akım rölesi kalkmıyorsa ne yapmalıyım?
Röleyi zorlamayın ve devreyi kapalı bırakın. Sabit cihaz, kablo yalıtımı, nötr–toprak teması, pano bağlantısı veya koruma elemanının kendisi ölçüm gerektirebilir; yetkili elektrikçi çağırın.
Elektrik geldikten hemen sonra rölenin atması EDAŞ arızası mıdır?
Tek başına bu belirti şebeke arızasını kanıtlamaz. Yalnız sizin tesisatınız etkileniyorsa önce iç tesisat ve bağlı yükler ölçülmelidir; aynı bina veya sokakta ortak sorun varsa 186 kaydı açılmalıdır.
Kaçak akım rölesinin test düğmesine basmak yeterli midir?
Hayır. Test düğmesi yalnız cihazın kendi test mekanizmasını üretici talimatına göre sınar; topraklama sürekliliğini, yalıtım direncini, nötr–toprak ayrımını ve gerçek açma süresini tek başına doğrulamaz.
Elektrikçi hangi ölçümleri yapmalı?
Arızaya göre devre ayırma, yalıtım direnci, koruma iletkeni sürekliliği, nötr–toprak hatası, yük ve kısa devre değerlendirmesi ile RCD açma akımı/zamanı kontrolü istenebilir. Sonuçlar ve değiştirilen parçalar yazılı rapora bağlanmalıdır.
Kaçak akım rölesi arızasında ücret ne kadardır?
İç tesisat arıza tespiti ve onarımı için ülke çapında tek sabit ücret yoktur. İş kapsamı, ölçümler, parça ve işçilik yazılı tekliften doğrulanmalıdır; şebeke tarafı kayıtları ise yetkili EDAŞ ve 186 üzerinden yürütülür.